باسمه تعالی

مقدمه

بی تردید اعتیاد یکی از بلاهایی است که همه انسان ها، بویژه جوانان را تهدید می کند و از آنها انسان هایی بیمار و بی خاصیت می سازد، مثلث ” فقر،جهل،اعتیاد” است که پویایی،بالندگی، نشاط و خلاقیت را از بعضی جوانان گرفته و اختلافات خانوادگی،ناهنجاری های روحی وعاطفی و عوارض جسمی ایجاد می کند.

یکی از بزرگترین مشکلات کشورها در عصر امروز پدیده سوء مصرف مواد است که به طور مستقیم و غیر مستقیم،کوتاه مدت و بلندمدت کیفیت زندگی ساکنین آن را تحت الشعاع قرار داده است. در رابطه با پیشینه مواد مخدر هفت هزارسال قبل از وجود یک ماده مخدر قوی در خشخاش آگاه بود،حدود چهارهزارسال قبل از میلاد، تریاک در چین رایج بود و ۱۵۰۰سال قبل از میلاد، تخم خشخاش از مصر به یونان برده شد.

تعریف مواد مخدر

موادمخدر ترکیبات شیمیایی هستند که مصرف آنها تغییراتی شیمیایی برسیستم عصبی ایجاد می کند و باعث ایجاد لذت،تغییر هوشیاری و وابستگی می شود.

تعریف اعتیاد

اعتیاد نوعی بیماری مزمن مغزی،پیشرونده و عودکننده است که باعث می شود با توجه به پیامدهای ناگوار مصرف مواد مخدر،فردمعتاد باز هم برای بدست آوردن یا مصرف موادمخدر، خود را به هر دری بزند. اعتیاد پاسخ فیزیولوژیک بدن است به سوء مصرف مواد(مصرف مکرر) مواد اعتیادآور، این نوع وابستگی از طرفی باعث تسکین و آرامش موقت و گاهی تحریک و نشاط گذرا برای فرد می شود و از طرف دیگر برای اتمام اثرات سبب جستجوی فرد برای یافتن مجدد ماده و وابستگی مدام به آن می شود در این حالت فرد از لحاظ جسمی و هم از لحاظ روحی-روانی به مواد مخدر وابستگی پیدا می کند و مجبور است به تدریج مصرف را افزایش دهد.

علل وزمینه های اعتیاد

عوامل متعددی در شکل گیری اعتیاد نقش دارند م میزان تأثیرگذاری هرکدام از آنها با هم فرق می کند برخی نقش بنیادی دارند ولی بعضی زمینه ساز اعتیاد هستند مثل عوامل خانوادگی،عوامل فردی،اجتماعی،اقتصادی،فرهنگی،سیاسی در شکل گیری اعتیاد تأثیر دارند. تحقیقات نشان داده است که علت شیوع استفاده از موادمخدر به میزان ٪۶۲ معاشرت با دوستان ناباب است.و این که ۳۴٪ از معتادان دست به سرقت یا کلاه برداری می زنند و ۷۳٪ از معتادان نمی توانند به خوبی از عهده کار خود بربیایند . زودتر از دیگران خسته و کوفته می شوند چون به دلیل اعتیاد بازدهی کار به میزان ۸۶٪  از معتادان کایته می شود.

گروه های در معرض خطر

آمارها نشان می دهند که همه گروه های سنی در معرض خطر اعتیاد قرار دارند با این تفاوت که مردان بیشتر از زنان به اعتیاد روی می آورند و از میان آنان جوانان بیشتر از دیگران در معرض خطر اعتیاد قرار دادند. بررسی های انجام شده در استان ها و شهرستان های ایران نشان می دهد که :

۶۰٪ معتادان زیر دیپلم  / ٪۲۰ درصد بالای دیپلم  /٪۲۰ درصد بالای دیپلم  /   ٪۷ درصد لیسانس  /  ۳.۵٪ بالا تر فوق لیسانس

اعتیاد = وابستگی به مواد

مراحل شکل گری وابستگی به مواد(اعتیاد)

مرحله اول آشنایی : دراین مرحله فرد از راه های گوناگون(مثلأ دوستان) با موادمخدر و نحوه استعمال آن آشنا می شود.

مرحله دوم شک و تردید : دراین مرحله فرد به مصرف کجدد ماده ترغیب می شود و ممکن است با میل خود مبارزه کند . یا به آن پاسخ مثبت بدهد.

مرحله سوم وابستگی به مواد( اعتیادواقعی) : دراین مرحله فرد دچاروابستگی به مواد می شود و برای رسیدن به حالت سرخوشی مجبور به مصرف مجدد می شود.

چرخه اعتیاد

۱- مصرف مواد    ۲- تجربه سرخوشی    ۳- احساس پشیمانی   ۴- تحریک روانی   ۵- هوس مواد    ۶- مصرف مواد

آشنایی با مغز و عملکرد آن

مغز مهم‌ترین و پیچیده‌ترین عضو بدن انسان است.این توده صورتی رنگ(البته در اصطلاح عموم خاکستری رنگ) این عضو یک و نیم کیلویی کانون همه فعالیت‌های انسان است هر تصمیمی که می‌گیرد یا هر کاری که انجام می‌دهد مانند فکرکردن،حرکت کردن، حرف زدن، لذت بردن از غذا، نفس کشیدن، رانندگی کردن،خلق اثر هنری ، این مغز است که فرمان لازم را می‌دهد وعملکرد و فعالیت های بدن انسان را تنظیم می کند و درواقع مرکز فرماندهی عملیات کل بدن محسوب می شود.مغز تعیین کننده موجودیت ماست.

اطلاعات دریافت شده از محیط خارجی(چشم ها می بیند/پوست حس می کند) و محیط داخلی(دمای بدن/ضربان قلب) به مغز منتقل می شود. مغزاین اطلاعات را دریافت و پردازش می کند و آنها را باهم تجمیع می کند تا بتوانیم زنده بمانیم.

به طورخلاصه مغز انسان عملکرد و فعالیت های بدن را تنظیم می کند،اعمال انجام شده را ارزیابی کرده و واکنش مناسب و متناسب را نشان می دهد. مغز به افکار و احساسات شکل می دهد.مغز از قسمت های محتلفی تشکیل شده است و همه آن ها با یکدیگر و همانند یک تیم یا گروه کار می کنند. هر یک از قسمت های مغزمسئول هماهنگ ساختن و انجام اقدامات خاصی هستند.سوء مصرف مواد مخدر می تواند قسمت های مهمی از مغز که برای سامان به زندگی روزمره ضروری است را تحت تأثیر قرار داده موجب اختلال در تفکر و تصمیم گیری شود تا فرد بدون آن که اراده ای از خود داشته باشد به مصرف موادمخدرادامه دهد وسرانجام معتاد شود.

شیوه ارتباط برقرار کردن مغز

مغزشبکه ارتباطی پیچیده ای متشکل ازمیلیاردها نورون یا سلول عصبی است شبکه نورون ها پیام ها را هزاران بار در دقیقه در مغز، نخاع و عصب ها جابه جا می کند.این شبکه های عصبی هر آن چه را که حس می کنیم ، فکر می کنیم و انجام می دهیم،کنترل می کنند.شناخت این شبکه ها کمک می کند تا بهترتأثیر موادمخدر بر دستگاه عصبی را درک کنیم.

نورون

پیام ها در قالب تکانه های الکتریکی در داخل نورون از جسم یاخته به سمت آکسون و پایانه آکسون حرکت می کنند. پس از رسیدن به پایانه آکسون توسط انتقال دهنده های عصبی به نورون دیگر منتقل می شود.

– انتقال دهنده های عصبی(پیک های شیمیایی)

– گیرنده ها(دریافت کننده های شیمیایی مغز)

– منتقل کننده ها(برگشت دهنده های شیمیایی)

تأثیرمواد مخدر برمغز

سوال(1): وابستگی به مواد چه تأثیری بر مغز دارد؟

سوال(2): موادمخدر با مغز چه می کنند؟

وابستگی به مواد  اثر دراز مدت و شدیدی بر مغز دارد، این تأثیر به سه روش نمود می یابد :

الف) میل غیر قابل مهار به مواد وابسته کننده

ب) عدم کنترل بر مصرف ماده مخدر

ج) ادامه مصرف، علی رغم  آگاهی از عوارض خطرناک آن

تأثیرمواد مخدر برمغز

مخدرها موادی شیمیایی هستند که پس از ورود به بدن، از طریق کشیدن، تزریق، استنشاق یا خوردن، به سیستم ارتباطی مغز آسیب می‌زنند و شیوه ارسال، دریافت و پردازش اطلاعات توسط سلول‌های عصبی را تغییر می‌دهند. تاثیر مواد مخدر مختلف، به دلیل ساختارهای شیمیایی متفاوت با هم فرق دارد. مواد مخدر حداقل به دو روش بر مغز اثر می‌گذارند:

• جایگزین پیام‌رسان های شیمیایی طبیعی مغز
• تحریک بیش از حد مدار پاداش در مغز

ساختار شیمیایی بعضی مواد مخدر، مانند ماری جوانا و هروئین، شبیه به انتقال دهنده‎های عصبی است که به طور طبیعی در بدن وجود دارد. در واقع این مواد مخدر گیرنده‌های مغز را گول می‌زنند، به آنها متصل می‌شوند و سلول‌های عصبی را فعال می‌کنند. بااین حال مواد مخدر به همان روش انتقال دهنده‌های عصبی طبیعی عمل نمی‌کنند، در نتیجه نورون‌ها پیام‌هایی غیرعادی را در مغز جابجا می‌کنند که مشکلاتی را برای مغز و بدن به وجود می‌آورد. مخدرهای دیگری، مانند کوکائین و مت آمفتامین باعث می‌شود که سلول‌های عصبی مقدار زیادی دوپامین، انتقال دهنده‌ی طبیعی، تولید کند یا این که از بازچرخ معمول دوپامین جلوگیری می‌کند. در نتیجه پیام‌هایی مبالغه‌آمیز در مغز جابجا می‌شود و مشکلاتی در کانال‌های ارتباطی به وجود می‌آید. تفاوت بین این دو مانند تفاوت بین زمزمه کردن در گوش یا فریاد زدن پشت بلندگو است.

مواد مخدر سیستم پیام رسانی طبیعی در مغز در مختل می‌کنند

مواد مخدر و با آسیب زدن به سیستم ارتباطی و مختل کردن روش ارسال، دریافت و پردازش اطلاعات توسط نورون‌ها بر مغز اثر می‌گذارند. ساختار شیمیایی بعضی مواد مخدر، مانند ماری جوانا و هروئین، شبیه به انتقال دهنده‌های عصبی طبیعی است و به همین علت می‌توانند نورون‌ها را فعال ‌کنند.

رابطه موادمخدر و انسان همانند رابطه راننده(ذهن) و ماشین(جسم و کالبد) و موادمخدر(مسافر) هستند و سوء مصرف مواد باعث میشه مسافرکنترل راننده و ماشین رو برعده بگیره

نشئگی مواد مخدر، اثر لذت

اکثر مواد مخدر، مانند نیکوتین، کوکائین، ماری جوانا و مواد دیگر، بر مدار پاداش مغز اثر می‌گذارد که بخشی از دستگاه کناره‌ای است. مدار پاداش در حالت عادی با آزاد کردن انتقال دهنده عصبی دوپامین به احساس لذت واکنش نشان می‌دهد. مخدرها کنترل این سیستم را به دست می‌گیرند و باعث تولید مقدار زیادی دوپامین در دستگاه عصبی می‌شوند. حجم بالای دوپامین به احساس نشئگی یا شادی و هیجان شدید، یا همان احساس سرخوشی، دامن می‌زند.

مواد مخدر چه اثری بر مغز می‌گذارد که باعث احساس لذت می‌شود؟

اکثر مواد مخدر با افزایش تولید دوپامین، به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر سیستم پاداش مغز اثر می‌گذارند. دوپامین انتقال دهنده‌ای عصبی است که در ناحیه‌های از مغز وجود دارد که حرکت، عواطف، انگیزه و احساس لذت را تنظیم می‌کند. چنانچه دوپامین در سطح معمول فعال شود، دستگاه عصبی به رفتارهای طبیعی پاداش می‌دهد. اما مواد مخدر میزان ترشح دوپامین در دستگاه عصبی را 2تا10برابر افزایش داده، که احساس سرخوشی و نشئگی به مصرف کننده دست می‌دهد و رفتار مربوط به سوءمصرف مواد را تقویت می‌کند و به مصرف کننده یاد می‌دهد که دوباره این کار را تکرار کند.

موادمخدر بر سه ناحیه اصلی مغز اثر می گذارد:

– ساقه مغز : ساقه مغز مسئول تمام عملکردهای بدن مانند تنفس،جریان یافتن خون و گوارش غذا را برعهده دارد که برای زنده ماندن لازم است. ساقه مغز، مغز را به نخاع متصل می کند، نخاع در پشت بدن کشیده شده است، عضلات دست و پا را حرکت می دهد و این امکان را برای مغز فراهم می کند تا آن چه که در اطراف بدن اتفاق می افتد، مطلع شود.

– سیستم لیمبیک یا دستگاه کناری : بخشی از مغز که مسئول اعتیاد است. لیمبیک سیستم پاداش مغز   و این سیستم با موادی تغییر می کند که مردم استفادهمی کنند و مسئول ارزیابی ما از احساسات + و- است و درواقعقسمت لذت جویی مربوط به مغز را کنترل می کند،واکنش های احساسی، مانند احساس لذت در زمان خوردن شکلات و غذای خوب، نوشیدنی تازه،در آغوش گرفتن یا بوسه،دریافت تحسین را کنترل می کند. احساس لذت سبب می شود تا ما توانایی خود را برای تکرار برخی از رفتارها همانند غذاخوردن را باز تکرار کنیم، چون خوردن برای ادامه حیات لازم است. این سیستم تحت تأثیر دوپامین قراردارد که  موادمخدر این قسمت را فعال می کند و باغث افزایش ترشح دوپامین می شوند. در طول زمان, مواد مغز را مجبور خواهد کرد تا باور کند که بدن به آن مواد نیاز دارد، تا سطح دوپامین عادی را حفظ کند.مغز به صاحب آن توسط تمایل و میل به این مواد, هشدار می دهد. تا آن زمان, فرد کنترل خود را از دست خواهد داد و بدون توجه به عواقبش, تنها میل شدیدی به مصرف دارو دارد.موادمخدرتاثیرات مُخربی بر مغز گذاشته و  باعث از دست‌رفتن حافظه، قدرت تصمیم‌گیری و اختلال حواس شود،مواد مخدر بعد از مصرف وارد سیستم ارتباطی مغز شده و به‌دلیل شباهت با انتقال‌دهنده‌های عصبی، جایگزین آنها می‌شوند و این جایگزینی در دریافت و پردازش اطلاعات اختلال ایجاد می‌کند. ساختار شیمیایی مواد مخدر با انتقال‌دهنده‌ها سبب می‌شود تا نورون‌های مغزی آنها را به‌عنوان انتقال‌دهنده شناسایی کنند و اجازه دهند تا وارد سلول‌های عصبی شده و آنها را تحریک کنند.ورود این مواد باعث می‌شود تا مغز بطور طبیعی تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی را کاهش دهد و برای انتقال پیام‌های خود نیازمند وجود مواد مخدر باشد. هیپوکامپ : مموری کارت لیمبیک/ ضروری ترین ساختاری از مغز است که عملکرد حافظه به آن بستگی دارد. به طور خاص، هیپوکامپ حافظه دور را کنترل می کند و این چیزی است که باعث می شود که خاطرات قدیمی را به یاد آوریم. بنابراین هیپوکامپ قسمتی از شخصیت ما را که بر اساس تجارب ما شکل گرفته است، تنظیم می کند. علاوه بر این، هیپوکامپ برای یادگیری چیزهای جدید بسیار مهم است. هیپوکامپ ساختار اصلی است که مسئول حافظه هیجانی است. این بدان معنی است که هر رویدادی که برای ما اتفاق افتاده است و یا هر احساسی که تجربه می کنیم کرده ایم از طریق هیپوکامپ فیلتر شده است

– قشر مخ: قشر مخ به بخش بیرونی قارچی شکل مغز، ماده خاکستری مغز گفته می‌شود. قشر مخ مغز انسان آن‌قدر بزرگ است که حدود سه چهارم کل مغز را تشکیل می‌دهد. قشر مخ به چهار ناحیه، به نام لب مغز تقسیم می‌شود، لب‌های مغز عملکردهای خاصی را کنترل می‌کنند. بعضی ناحیه‌ها اطلاعات به دست آمده از حواس را پردازش می‌کنند تا بتوانیم ببینیم، حس کنیم، بشنویم و بچشیم. بخش پیشین قشر مخ، به نام کورتکس قدامی، مرکز تفکر است که توانایی فکر کردن، برنامه‌ریزی، حل مسئله و تصمیم‌گیری را به ما کمک می‌کند.

اگر به مصرف مواد مخدر ادامه دهید چه اختلالی در مغز شما ایجاد می شود؟ 

همانگونه که ما صدای رادیو را وقتی که بیش از اندازه بلند است کم می کنیم، مغز ما نیز هنگامی که با مقادیر بسیار زیاد دوپامین و دیگر نورون های فرستنده روبرو می شود، میزان دوپامین کمتری تولید می کند یا برای دریافت علائم کمتر، تعداد گیرنده ها را کاهش می دهد. به این ترتیب مقدار دوپامین ایجاد شده در مغز فردی که مواد مخدر مصرف می کند به گونه ای غیر عادی کاهش پیدا می کند و قابلیت آن برای احساس هر گونه سرخوشی و لذت دیگر به شدت کاهش می یابد. به همین علت است که معتادان در نهایت احساس خماری، بی رمقی و افسردگی می کنند و نمی توانند از کارهائی که پیش از این از انجام آنها احساس رضایت می کردند لذت ببرند. در این مرحله است که آنها ناچار می شوند تا برای تولید دوپامین کافی و رساندن آن به حد و اندازه عادی و طبیعی نیز مواد مخدر مصرف کنند. آنها ناگزیر می شوند مقدار مصرف مواد مخدر را در مقایسه با مقداری که در ابتدا مصرف می کردند افزایش دهند تا دوپامین بیشتری در مغزشان تولید شود؛ پدیده ای که از آن به عنوان تولرانس یا بالا رفتن مقاومت بدن یاد می شود.

مصرف طولانی مدت مواد مخدر چگونه برمدارهای مغزی تاثیر می گذارند؟

می دانیم عواملی که سبب می شوند تا تلورانس ایجاد شود همان عواملی هستند که باعث ایجاد تغییرات عمیق در نورون ها و مدارهای مغز می شوند و در بلند مدت نیز سلامت جسمی مغز را به خطر می اندازند. برای مثال، گلاتامیت یکی دیگر از فرستنده های نورون است که مدار احساس لذت و سرخوشی و توان فراگیری را تحت تاثیر قرار می دهد. زمانی که میزان مطلوب گلاتامیت بر اثر مصرف مواد مخدر تغییر می کند، مغز تلاش می کند تا خود را با این تغییر هماهنگ سازد و به این ترتیب است که قابلیت ادراک و تشخیص فرد مختل می شود. مصرف طولانی مدت مواد مخدر در عین حال می تواند سازگار شدن با سیستم های عادت یا حافظه غیرارادی را نیز تحریک کند. شرطی شدن از جمله نمونه های یادگیری است که بر اثر آن عوامل و نشانه های محیطی با تجربه مصرف مواد مخدر ارتباط پیدا کرده و باعث می شود تا در صورت قرار گرفتن در معرض این گونه علائم و نشان ها حتی بدون اینکه مواد مخدر در دسترس قرار داشته باشد، وسوسه یا ویار غیر قابل کنترلی در فرد ایجاد شود. این حالت شرطی شدن از چنان قدرتی برخوردار است که می تواند حتی سال ها پس از قطع مصرف مواد مخدر بازهم در شخص ایجاد شده و وی را به مصرف مجدد مواد ترغیب کند. مصرف مواد مخدر چه تغییرات دیگری در مغز ایجاد می کند؟ مصرف طولانی مدت مواد مخدر چگونگی ارتباط ساختار های مهم مغز با یکدیگر را مختل کرده و بنابراین قدرت کنترل و جلوگیری از رفتارهای ناشی از مصرف مواد را نیز از مغز سلب می کند. بعلاوه مصرف طولانی مدت مواد مخدر سبب می شود تا مقاومت و تلورانس فرد معتاد در برابر مواد مخدر افزایش پیدا کرده و به بیان دیگر به مصرف مقدار بیشتری از مواد مخدر نیاز پیدا کند. این پدیده ممکن است به اعتیاد منجر شود و باعث شود که فرد بی اراده و بی اختیار به سمت مصرف مواد مخدر کشانده شود.

مغز زیرک است؛ زمانی که متوجه می شود مقادیر زیادی از مواد شیمیایی احساس خوب وجود دارد یاد می گیرد که بیشتر از آن ها بخواهد که احساس یکسانی داشته باشند.

نظريه كنترل اجتماعي:

طبق این نظریه همه کس به طور طبیعی انگیزه ارتکاب کج رفتاری دارند.تراوس و هرشی مهمترین صاحبنظران اين ديدگاه در مورد علل سست شدن تعهد فرد به جامعه و تعلق شكننده به الگوهاي نقش بيان مي‌دارد علت همنوایی افراد با هنجارهای اجتماعی را پیونداجتماعی آنها دانسته است وی مدعی است كه این پیوند عامل اصلی کنترل رفتارهای فردی است و ضعف این پیوند یا نبود آن موجب اصلی کج رفتاری می شود و فشار يا فرسودگي براثر فاصله بين آرزوهاي نوجوانان و برداشت او از فراهم بودن شرايط لازم براي دست‌يابي به آن آرزوها تحقق پيدا مي‌كند براساس اين ديدگاه نوجوانان كه به دليل شرايطي نامساعد تربيتي و شغلي به اميدها آرزوها، اهداف تحصيلي و شغلي خويش نرسيده است نسبت به اجتماع و ارزش‌هاي آن تعهدي احساس نكرده و بيشتر به سوي همسالان منحرف كه مصرف مواد را تشويق مي‌نمايند گرايش پيدا مي‌كنند علاوه براين اگر نوجوان ارتباط صميمانه‌اي با والدين نداشته باشد فشار درون خانواده دلبستگي نوجوان را به خانوده‌اي كه معمولاً مخالف مصرف مواد است تضعيف مي‌كند و به نوعي سبب گرايش به همسالاني مي‌شود كه معمولاً مشوق مصرف مواد هستند. فارينگتون بي‌نظمي اجتماعي را عاملي كه بيان‌گر ضعف يا فروپاشي نمادهاي اجتماعي است مي‌داند به گونه‌اي كه ناتواني اين موسسات در كنترل رفتار شهروندان زمينه‌هاي گسترش مشكلاتي نظير اعتياد را فراهم مي‌سازد بر اين اساس اگر نوجوانان در محله‌هايي زندگي كند كه جرم و بي‌كاري در آن زياد باشد مدارس كفايت لازم را ندارند و نهادهاي اجتماعي هم عملكرد ضعيفي دارند او نيز به ارزش‌ها و قواعد اجتماعي پايبند نخواهد بود و احساس تعهدي نيز پديد نخواهد آمد همچنين احساس دلبستگي در خانواده از هم پاشيده و يا عدم وجود يكي از والدين و يا متاركه كمتر مي‌باشد.

به طور کلی

۱- داشتن ” تعلق خاطر” نسبت به افراد و نهادها در جامعه یکی ازشیوه هایی است که فرد خود را از طریق آن به جامعه پیوند می زند. ضعف چنین تمایلات و پیوندهایی موجب می شود که فرد خود را ارتکاب به کج رفتاری(اعتیاد) آزاد بداند.

۲- افراد هر جامعه ای به منظوردست بیابی و کسب منزلت و حسن شهرت وقت و انرژی خود را صرف می کنند و به فعالیت های متداول زندگی روزمره ” متعهد ” و از کج رفتاری می پرهیزند تا موقعیت هایی را که به دست آورده اند را حفظ کنند.

۳- افراد چنان هود را مشغول همنوایی می کنند که وقتی برای ارتکاب کج رفتاری(اعتیاد) یا حتی فکر کردن با آن برایشان باقی نمی ماند ” درگیری ” در فعالیت های مربوط به زندگی روزمره همه ی وقت و انرژی خود را اختصاص می دهند و این خود موجب تقویت تعهد نیز می شود.

۴-  ” اعتقاد ” افراد به اعتبار اخلاقی نظام هنجارهای اجتماعی و رعایت قوانین و مقرارت نیز موجب احساس وظیفه اخلاقی نسبت به دیگران می شود و ضعف چنین اعتقادی راه را برای کج رفتاری(اعتیاد) هموار می کند.

بنابراین برطبق این رویکرد، تعلق خاطر افراد به جامعه، تعهد آنان به امور متداول و زندگی روزمره همنوایی با هنجارهای اجتماعی درگیری آنها در فعالیت های مختلف زندگی و اعتقادشان به نظام هنجارهای جامعه از یک سو و همنوایی با هنجارهای اجتماعی از سوی دیگر رابطه مستقیم و با احتمال کج رفتاری آنان رابطه معکوس وجود دارد.

نظريه الگوي رشد اجتماعي:

هاوكينز و ويس طراحان اين نظريه براين باورند كه احساس عدم تعهد نوجوانان به جامعه و قراردادهاي آن و احساس عدم صميمت با والدين و سيار الگوهاي نقش باعث گرايش فرد به همسالان مصرف كننده مواد مخدر مي‌شود در اين نظريه تاكيد برافراد، رشد اجتماعي و تعاملات اجتماعي آنهاست يعني تاثيري كه خانواده مدارس و همسالان بررفتار نوجوان دارند با رشد فردي نوجوان تغيير مي‌نمايد به طوري كه والدين در سالهاي پيش از مدرسه معلمان در سالهاي مدرسه و پيش نوجواني و همسالان در دوره نوجواني بيشترين تاثير را دارند براساس اين ديدگاه اگر شرايط و فرصت كافي براي تقويت تعاملات نوجوان در خانه و مدرسه فراهم نشده باشد مهارتهاي بين فردي و تحصيلي او براي تعاملات موفق و مطلوب در خانواده و مدرسه كم باشد و سرانجام تعاملات وي با والدين و معلمان ضعيف باشد نوجوانان بيشتر  به سوي همسالان مصرف كننده مواد روي مي‌آورند.

شیوه های پیشگیری از اعتیاد

الف) عوامل فردی محافظت کننده در برابر وابستگی مواد(اعتیاد)

۱- تقویت صفات شخصیتی مثبت

۲- آموزش مهارت های زندگی و روش های حل مسئله

۳- اصلاح نگرش ها و باورهای غلط

۴- تقویت اعتقادات مذهبی                                                     ۶ – پرکردن اوقات فراقت

۵- ارتقای موفقیت های تحصیلی                                            

ب) عوامل خانوادگی محافظت کننده در برابر وابستگی به مواد(اعتیاد)

۱- توجه به نیاز های اعضای خانواده

۲- شیوه های فرزندپروری                                                  ۵- آموزش مهارت های کفایت اجتماعی(مهارت های اجتماعی)

۳- انتخاب همسر

۴- آشنایی خانواده ها با نشانه های اعتیاد

ج) عوامل اجتماعی محافظت کننده در برابر وابستگی به مواد(اعتیاد)

۱- نقش خدمات مشاوره ای و روانشناختی

۲- نقش سودمندی ورزش و تفریحات سالم

۳- ارائه الگوهای مطلوب اجتماعی

۴- تدابیرآموزشی در مصون سازی دانش آموزان

۵- رهنمودهای مذهبی در پیگیری از آسیب های اجتماعی

۶- ویژگی های قوانین مبارزه با موادمخدر