طرز فکر (مایندست)

چطور با طرز فکر (مایندست) اصولی، زندگی‌تان را تغییر دهید؟(برگرفته از کتاب طرز فکر کارن دوک)

طرز فکر (مایندست) موضوع فوق‌العاده کلیدی است که روانشناسان و صاحب‌نظران بزرگ، در حال کار کردن روی آن هستند.با یادگیری طرز فکر یا مایندست می‌توانید تأثیر زیادی در زندگی خود ببینید و مطمئنم که زندگی‌تان را تغییر می‌دهد.

داستانی در مورد یک دانشجوی ریاضی به نام جورج دانترینگ وجود دارد که یک روز با عجله در آخر کلاس می‌رسد، در حالیکه که همه رفتند.دو تا مسئله ریاضی بر روی تخته می‌بیند و در نظر می‌گیرد که احتمالاً تکالیف آینده است که باید حل کند.تمرکز خود را چند روز بر روی آن‌ها می‌گذارد تا مسئله‌ها حل شوند و بالاخره با تلاش زیاد آن‌ها را حل می‌کند.

بعد از چند روز وقتی که آن‌ها را به استاد خود نشان می‌دهد، استاد کاملاً تعجب می‌کند و اشاره می‌کند که این‌ها به‌عنوان مسئله‌های غیرقابل حل بر روی تخته نوشته شده بودند!جورج با این پیش‌فرض پیش نرفته بود که آن مسائل غیرقابل حل هستند و به همین خاطر توانست موفق شود؛ دقیقاً به این، طرز فکر اصولی می‌گویند.

طرز فکر چیست؟

طرز فکر یا مایندست (mindset) موضوعی ست که اولین بار پروفسور کارل دویک مطرح کردند و توانستند با آن تحولی ایجاد کنند.شاید قبلاً مواردی مثل شیوه نگرش و باور و … را افراد مختلفی مطرح کرده بودند، اما بحث مایندست اولین بار توسط خانم کارل دویک مطرح شد.طرز فکر به معنی این است که در هر شرایطی ما دو نوع طرز فکر داریم که سیستم باورها و ذهنیت ما را هدایت می‌کنند:

۱–طرز فکر ایستا (ثابت)

۲–طرز فکر رشد

به طور ساده‌، یعنی طرز فکری که باعث می‌شود به مسیر اشتباه رفت و طرز فکری که باعث می‌شود در لحظات مختلف، تصمیم درست را گرفت.

 ۱–طرز فکر ایستا

در این طرز فکر باور فرد بر این است که چیزها تغییرپذیر نیستند و در همان سطح خودشان، باقی می‌مانند.

مثلاً افرادی که فکر می‌کنند که هوش ما قابل‌تغییر نیست و همیشه همانی است که با آن به دنیا آمدیم! در حالی که در دنیا، خلاف آن ثابت‌شده و هوش تا یک سطح می‌تواند تغییر کند.

اگر این طرز فکر را داشته باشیم بر ذهنیت ما تأثیر منفی می‌گذارد و در نتیجه از اعتماد به نفس پایین هم برخوردار خواهیم بود (دو سمت اعتماد به نفس شامل ذهنیت و مهارت)

 ۲–طرز فکر رشد

این طرز فکر در نقطه مقابل طرز فکر ایستا قرار می‌گیرد.باور فرد بر این است که ویژگی‌های خود را بر اساس تلاش می‌توان رشد داد. اینکه استعدادش چه قدر بالاست، اهمیت زیادی ندارد و مهارت‌های مختلف را می‌توان با تلاش یاد گرفت.

البته این طور نیست که غیرطبیعی در نظر گرفت و فرض بگیریم همه حتماً می‌توانند نابغه شوند؛ در این طرز فکر با تلاش و کوشش به سطح خیلی بالایی می توان رسید، اما نه لزوماً نابغه شد.در این مایندست اگر به فرد گفته شود که تو فرد باهوشی هستی توهین به اوست! چون منظورشان این است که تو با استعداد خاصی به دنیا آمدی و تلاش‌هایش را زیر سؤال می‌برند.

شاید یک درصد خاصی استعداد هم تأثیر دارد، ولی آن تلاش مهم‌تر و بیشتر بوده است.داستان مایکل جردن و مایکل فلپس

داستان ورزشکاران بزرگ تاریخ را بررسی کرد، آن‌ها هم طرز فکر رشد داشتند.مثلاً در مورد مایکل جردن شاید تصور این باشد که استعداد ذاتی داشته است و به خاطر همین موفق شده است.در صورتی که مایکل جردن در ابتدا کلی شکست خورد و هیچ‌کسی هم او را باور نداشت.اما خودش به این باور رسید که شکست آخر خط نیست و آن‌قدر تمرین کرد و ادامه داد که بالاخره تبدیل به اسطوره بسکتبال شد.

در مورد مایکل فلپس هم به این صورت است او را نه تنها به‌عنوان یک شناگر خاص می‌شناسند، بلکه یکی از بهترین ورزشکاران کل تاریخ و رکورددار تعداد مدال کل دوران المپیک است.در مورد او می‌شود خیلی راحت، قضاوت اشتباه کرد که خب یک نفر استعداد خدادادی داشته و موفق شده است.اما زندگی او را که بررسی می‌کنیم می‌بینیم که شرایط متفاوتی وجود داشته است.زمانی که بقیه تمرینات سخت و طاقت‌فرسای شنا را انجام می‌دادند، او همین تمرینات را ۲-۳ بار در یک روز انجام می‌داد!حتی داستانی در مورد مایکل فلپس هست که ۱۲ سال این تمرینات را بی‌وقفه انجام داده و تنها یک بار پیش آمده که ۱۵ دقیقه زودتر تمرینات را تمام کند تا به جایی رود.

معناهای مختلف مایندست در هر دو نوع مایندست رشد و ایستا یکی سری معناهای مختلفی وجود دارد که باید بررسی کنیم. از جمله:

۱–معنای تلاش کردن

۲–معنای شکست خوردن

۳–معنای چالش

۴–معنای دستاورد

 ۱–معنای تلاش کردن

مایندست ثابت می‌گوید که تلاش کردن اصلاً لازم نیست. بدون تلاش کردن باید موفق شد و تلاش کردن برای احمق‌هاست!یعنی تلاش کردن بی‌معناست و تصور بر این است که نباید زیاد تلاش کرد؛ تأکید روی استعداد هست و تصور می‌شود که اگر استعداد وجود ندارد، پس نمی‌توان با تلاش به آن رسید.متأسفانه اکثر جامعه از این پیروی می‌کنند و با کمی جستجو در اطراف خود، حتماً موارد زیادی مشاهده خواهید کرد!مایندست رشد می‌گوید که حتی افراد نابغه و بااستعداد بالا هم باید برای موفقیت تلاش خیلی عالی داشته باشند و موفقیت به این راحتی به دست نمی‌آید.مهم نیست توانایی‌های شما چیست و این تلاش هست که آن را به سرانجام می‌رساند.مثلاً کریستوفر ریو، بازیگر محبوب و معروفی بود که نقش سوپرمن را در دهه ۷۰ میلادی بازی می‌کرد.در سال ۱۹۹۵ در حال اسب‌سواری بود که یک حادثه‌ای برایش اتفاق می‌افتد و منجر به فلج شدن او از گردن به پایین می‌شود؛ سوپرمن دنیای سینما فلج می‌شود و این اتفاق خیلی بدی برای هرکسی می‌تواند باشد.در این شرایط فکر می‌کردند که کریستوفر از نظر روانی نابود می‌شود و دیگر نمی‌تواند کار خاصی کند.اما او تسلیم نشد و یک سری برنامه‌های فیزیوتراپی را مداوم انجام داد و توانست با سختی‌ها و چالش‌های بسیار، وضعیتش را بهتر کند و بدنش را تکان دهد و بیشتر از آن چیزی که تصور می‌شد، زندگی کند.داستان‌های زیادی در این رابطه وجود دارند که می‌توانند الهام‌بخش باشند که از تلاش کردن منصرف نشد.

 ۲–معنای شکست خوردن

معنای شکست خوردن در مایندست ثابت به‌صورت خیلی اشتباهی تعبیر می‌شود.اگر شکست خورد، انگار دنیا به آخر رسیده و همه چیز برای آن‌ها تمام است! پس شکست را نشانه پایان در نظر می‌گیرند و هیچ تلاش خاصی برای آینده نمی‌کنند.در مایندست رشد، شکست خوردن به معنی آخر خط نیست. مهم این است که ادراک فرد از شکست چیست؟

در بیشتر مواقع شکست به معنی این است که هنوز تلاش‌های الآن جواب نداده و باید بیشتر تلاش کرد و یا اینکه از راه دیگری اقدام کرد.

 ۳–معنای چالش

در مایندست رشد هر چه قدر چالش بزرگ‌تر باشد معمولاً باعث رشد بیشتر می‌شود و فرد از چالش استقبال می‌کند.

در مایندست ایستا از چالش استقبال نمی‌شود و از آن فراری هستند؛ در همان مناطق امن خود باقی می‌مانند و هیچ حرکت جدید که ناامن باشد، صورت نمی‌گیرد.

 ۴–معنای دستاورد

دستاورد ازنظر طرز فکر ایستا یعنی موفق‌ها از یک روش راحتی موفق شدند و فقط آن آخر کار را می‌بیند؛ در صورتی که برای همان دستاوردها، سال‌ها زحمت کشیده شده است!

مثلاً موتزارت کارهای اولیه‌اش زیاد جالب نبود و اولین کار خیلی خوبش ۱۰ سال طول کشید؛ در حقیقت:

۱۰ سال طول کشید که یک شبه موفق شود!

در طرز فکر رشد، موفق‌ها برای اینکه پیشرفت کنند و به درجات و دستاوردهای عالی برسند، حتماً سماجت دارند.
درنتیجه، دستاورد یک شبه حاصل نمی‌شود و موفقیت‌های یک شبه، حاصل سال تلاش‌ها و استراتژی بوده است.

 از کجا ریشه می‌گیرد؟مایندست ریشه در موارد مختلفی دارد و ۲ مورد هستند که نقش بیشتری ایفا می‌کنند:

۱–آموزش و پرورش

۲–خانواده

۱–آموزش و پرورش

در مدرسه معمولاً معلم‌ها چه می‌گویند؟ اینکه تو نمره‌ات پایین شده و تو نمی‌توانی در آینده در شغل فلان موفق شوی! همین باعث می‌شود که طرز فکر ایستا تقویت شود.داستان معروف خرگوش و لاک‌پشت وجود دارد که این دو با هم مسابقه می‌دهند و بعد خرگوش نزدیک نقطه پایان می‌خوابد و لاک‌پشت، به آرامی برنده می‌شود.این همان آموزش پنهان است که روی ناخودآگاه تأثیر می‌گذارد و می‌گوید که تلاش کردن برای احمق‌هاست!به طور کلی، سیستم آموزشی می‌تواند باعث شکل‌گیری طرز فکر ایستا شود.

۲–خانواده

برچسب زدن خانواده تأثیر بدی بر روی فرزند می‌گذارد، سوای از اینکه برچسب منفی یا مثبتی باشد.اینکه عزیزترین و نزدیک‌ترین افراد از دوران کودکی می‌گویند که تو نابغه و خنگ یا باهوش و احمق و …هستی، همه ناخودآگاه باعث طرز فکر ایستا می‌شود.این‌ها اشتباه بزرگی است و کسی ذاتاً هیچ کدام نیست؛ شاید فردی بااستعدادتر باشد، اما همان فرد بااستعداد هم اگر تلاش نکند، به هیچ جایی نمی‌رسد.یک مورد دیگر، مقایسه کردن با فرزندان دیگران است. این باعث می‌شود که فرزندشان، احساس ارزشمندی پایین‌تر و طرز ایستا را بیشتر داشته باشد.

این یک موضوع صفر و یکی نیست!نمی‌توان گفت که یک نفر کلاً طرز فکر رشد دارد و یک نفر کلاً طرز فکر ایستا و به صورت صفر و یک و سیاه و سفید نیست.این در شرایط مختلف تفاوت دارد؛ ممکن است در یک شرایط شما طرز فکر ایستا و در شرایطی دیگر طرز فکر رشد را داشته باشید.شاید نتوان در صد در صد مواقع مایندست اصولی را داشت، اما باید توانایی این را داشت که در هر لحظه به سمت تغییرش حرکت کرد. راه‌های تغییر دادن مایندست،تغییر کردن مایندست راه‌های مختلفی وجود دارد؛ از جمله:

۱–خودآگاهی

۲–استفاده از کلمه جادویی

۳–خروج از منطقه امن

 ۱–خودآگاهی

اول باید بدانیم که طرز فکر هم مثل اعتماد به نفس است و در یک زمینه شاید طرز فکر رشد داشته باشیم و در یک سری زمینه‌ها هم طرز ایستا و همان‌طور که اشاره شد این یک نقطه ثابت نیست و یک طیف است.می‌توانیم انتخاب کنیم که در هر شرایطی طرز فکرمان را به رشد تغییر دهیم و همین آگاهی می‌تواند خودش مؤثر باشد.درواقع، افرادی که تا به اینجای مقاله را مطالعه کردند، حتماً به یک آگاهی رسیدند که طرز فکر ایستا را کمتر انتخاب کنند.

۲–استفاده از کلمه جادویی

اگر در زمینه‌ای نتیجه لازم را نگرفتید و موفق نشدید می‌توان از یک کلمه جادویی استفاده کرد و آن کلمه‌ای نیست جز کلمه «هنوز».وقتی از این کلمه جادویی استفاده کرد، انگار ادامه داستان باز است و بالاخره با تلاش می‌توان موفق شد؛ مثلاً به این صورت استفاده کرد:

• هنوز موفق نشدم.
• هنوز در این کار مهارت ندارم.
• هنوز اعتماد به نفس در این زمینه ندارم.

افرادی که «طرز فکر ثابت» دارند، در زمان حال گیر کردند و فکر می‌کنند که نمی‌توانند به نتیجه مثبت و موفقیت برسند.

این افراد باید طرز فکرشان این باشد که من هنوز موفق نشدم و بالاخره می‌شوم.

البته این دلیلی بر تلاش نکردن نیست و اتفاقاً دلیلی عالی برای اینکه تلاش بیشتری داشته باشند تا بالاخره موفق شوند.

پس ناخودآگاه در مغز، کلمه هنوز هک می‌شود و فرد می‌داند که حتماً موفق می‌شود؛ برعکس طرز فکر ثابت که در یک نقطه می‌ایستد و فقط خود را سرزنش می‌کند.

 ۳–خروج از منطقه امن

افراد با مایندست ایستا، ترجیح می‌دهند که همیشه در منطقه امن خودشان قرار گیرند و اصلاً دنبال چالش نروند.

پس لازم است که از این مناطق امن خارج شد تا اینکه طرز فکر رشد تقویت شود.نقش اعتماد به نفس و طرز فکر

در شرایط عادی اعتماد به نفس افراد با طرز فکر ثابت، کمتر از افراد با طرز فکر رشد نباشد؛ اما اعتماد به نفس آن‌ها خیلی شکننده‌تر است.چون آن‌ها موانع ذهنی زیادی دارند که باعث می‌شود تلاش زیادی نکنند.اگر یک دفعه مسئله‌ای پیش بیاید یا شکست بخورند، ممکن است خودشان را ببازند و دنبال حل کردن مسئله نروند.گاهی اوقات هم باید از اعتماد به نفسشان محافظت کنند و بهانه‌ای می‌آورند تا اعتماد به نفسشان آسیب نبیند.افراد در مایندست رشد لزوماً نباید در هر کاری اعتماد به نفس داشته باشند و آن‌ها می‌دانند که می‌توانند در جهت خروج از مناطق امن خودشان اقدام کنند.همچنین آن‌ها کمتر در معرض کمال‌ گرایی قرار می‌گیرند و به خاطر اینکه در کاری عالی نیستند، از انجام کار منصرف نمی‌شوند.